Đòn bẩy tài chính là công cụ khuyếch đại kết quả
Trước hết, xin khẳng định rằng đòn bẩy tài chính không xấu, nhưng thời điểm và mức độ sử dụng mới là điều quan trọng.
Trong đầu tư, đòn bẩy tài chính thường được xem là một “con dao hai lưỡi”. Khi được sử dụng đúng cách, vốn vay có thể giúp nhà đầu tư mở rộng quy mô tài sản và gia tăng lợi nhuận. Nhưng nếu sử dụng quá mức hoặc sai thời điểm, chính khoản nợ đó có thể nhanh chóng trở thành gánh nặng.
Trường hợp của Robert Kiyosaki là một ví dụ đáng chú ý. Ông từng công khai nói rằng mình đang gắn với khoảng 1,2 tỷ USD khoản nợ, nhưng phần lớn khoản nợ này liên quan đến các khoản đầu tư bất động sản được nắm giữ cùng đối tác và gắn với những tài sản thực. Điều đó cho thấy một điểm quan trọng: không phải mọi khoản nợ đều giống nhau. Nó có thể là nợ tốt hoặc nợ xấu.
Vấn đề không nằm đơn giản ở việc một nhà đầu tư có nợ hay không, mà nằm ở việc khoản nợ được sử dụng để làm gì, chi phí vay bao nhiêu, tài sản phía sau khoản vay có khả năng tạo ra dòng tiền như thế nào và nhà đầu tư có đủ khả năng chịu đựng nếu thị trường đi ngược kỳ vọng hay không.
Đòn bẩy chỉ phát huy hiệu quả khi được sử dụng đúng thời điểm
Một nhà đầu tư có thể sử dụng vốn vay để mua bất động sản tạo ra dòng tiền, mở rộng hoạt động kinh doanh hoặc đầu tư vào những tài sản mà họ tin rằng có giá trị dài hạn. Trong những trường hợp đó, đòn bẩy có thể trở thành công cụ giúp tối ưu hóa nguồn vốn.
Tuy nhiên, điều này không có nghĩa nhà đầu tư nên vay tiền bất cứ khi nào thị trường tăng trưởng.
Thời điểm là yếu tố đặc biệt quan trọng.
Khi chi phí vay đang cao, giá tài sản đã tăng quá nhanh hoặc dòng tiền từ tài sản không đủ để trang trải nghĩa vụ nợ, việc sử dụng đòn bẩy có thể khiến rủi ro tăng lên đáng kể. Ngược lại, trong những thời điểm mà định giá tài sản hợp lý, dòng tiền tương đối ổn định và nhà đầu tư có biên an toàn đủ lớn, vốn vay có thể trở thành một công cụ hữu ích.
Vì vậy, câu hỏi không nên chỉ là “Có nên sử dụng đòn bẩy hay không?” mà nên là:
“Có nên sử dụng đòn bẩy vào thời điểm này, với mức độ này và cho loại tài sản này hay không?”
Thận trọng quan trọng hơn việc tối đa hóa lợi nhuận
Sai lầm phổ biến nhất khi sử dụng đòn bẩy là tập trung vào lợi nhuận kỳ vọng nhưng bỏ qua khả năng chịu lỗ.
Khi giá tài sản tăng, đòn bẩy có thể làm lợi nhuận trên phần vốn tự có tăng lên. Nhưng khi giá tài sản giảm, tác động cũng diễn ra theo chiều ngược lại. Nhà đầu tư vẫn phải trả lãi và thực hiện nghĩa vụ nợ ngay cả khi giá tài sản đang đi xuống.
Do đó, một chiến lược sử dụng đòn bẩy có trách nhiệm cần đặt khả năng tồn tại lâu dài lên trước lợi nhuận tối đa.
Nhà đầu tư cần hiểu rõ lãi suất, thời hạn khoản vay, dòng tiền trả nợ và những kịch bản xấu có thể xảy ra. Quan trọng hơn, không nên vay đến mức chỉ cần thị trường giảm nhẹ hoặc dòng tiền bị gián đoạn là buộc phải bán tài sản.
Đòn bẩy là công cụ, không phải chiến lược
Đòn bẩy không tự tạo ra sự giàu có. Nó chỉ khuếch đại kết quả của một quyết định đầu tư.
Nếu quyết định đúng, đòn bẩy có thể giúp nhà đầu tư đạt được mục tiêu nhanh hơn. Nếu quyết định sai, nó cũng có thể khiến thiệt hại lớn hơn rất nhiều.
Vì vậy, nhà đầu tư không nhất thiết phải né tránh đòn bẩy hoàn toàn. Nhưng đòn bẩy nên được sử dụng có chọn lọc, với mức độ phù hợp và đặc biệt chỉ khi thời điểm, tài sản và khả năng tài chính của nhà đầu tư cho phép.
Trong đầu tư, đôi khi điều quan trọng không phải là kiếm được bao nhiêu trong một thương vụ, mà là đảm bảo rằng mình vẫn còn đủ nguồn lực để tiếp tục đầu tư sau khi thương vụ đó không diễn ra như kỳ vọng.
Câu chuyện thực tế trên thị trường chứng khoán
Trải nghiệm ngọt ngào của đòn bẩy trong uptrend
Chúng tôi đã chứng kiến rất nhiều trường hợp những nhà đầu tư, những người bạn của mình đã sử dụng đòn bẩy tài chính trong việc đầu tư chứng khoán (Margin) giai đoạn uptrend của TTCK 2020-2022.
Ban đầu, họ sử dụng đòn bẩy với tâm lý muốn giàu thật nhanh, tận dụng tối đa mọi nguồn lực để có thể khuyếch đại khoản lãi khi thị trường lúc đó chiêu đãi tất cả chúng ta như một “bữa tiệc thịnh soạn”, có người dùng full margin, có người vay mượn người thân, có người thậm chí vay cả ngân hàng, vì khi đó lãi bank khá thấp (lãi cho vay thấp, chỉ khoảng 7-8%/năm) và kết quả là việc sử dụng đòn bẩy một cách không kiểm soát, thiếu lý trí trong thời điểm thị trường thuận lợi đã giúp họ có được khoản lợi nhuận khổng lồ một cách vô cùng nhanh chóng.
Giai đoạn tỉnh mộng và cái giá của đòn bẩy tài chính khi “bữa tiệc” tàn
Cuối cùng, điều gì đến cũng phải đến, đó là chu kỳ thị trường giá xuống diễn ra vào tháng 4/2022. Một trải nghiệm vô cùng khó khăn và khốc liệt của thị trường tài chính dành cho nhà đầu tư thiếu kỷ luật, thiếu phương pháp và đặc biệt là tư duy sử dụng đòn bẩy không đúng đắn.
Những pha “gấp thếp” lãi bằng lần lúc này được thay bằng những pha giảm điểm kịch biên độ, bán tháo tới mất cả thanh khoản diễn ra trên diện rộng, các cổ phiếu hàng đầu trong VN30 giảm sàn hàng loạt. Một nhà đầu tư từ lãi 200%/năm nhanh chóng nhận khoản lỗ tạm tính tới 30-40% danh mục, nó quét sạch thành quả đầu tư tích lũy trong một năm, tệ hại thay, tâm lý gồng lỗ, tâm lý muốn gỡ gạc khiến họ hành đồng không lý trí, tại những cú hồi kỹ thuật họ tiếp tục bắt đáy, full margin với kỳ vọng rằng sẽ nhận lại được khoản vốn đã mất.
Nhưng không, bulltrap diễn ra sau đó, những nhà đầu tư này lại nhanh chóng tiếp tục chịu thêm một đợt bán tháo tiếp theo, lúc này đòn bẩy tài chính (Margin) lại tiếp tục nhân lên khoản lỗ của họ. Ngoài ra, còn những trường hợp nhà đầu tư dùng tiền vay của người thân, vay của ngân hàng, thẻ tín dụng… lại còn chịu thêm áp lực trả gốc và lãi hàng tháng. Khi đó, người ta mới thực sự thấm thía việc sử dụng “con dao hai lưỡi” này nguy hiểm như thế nào ?.
Kết luận
Từ trường hợp thực tế của ông Robert Kiyosaki, hay những câu chuyện người thật việc thật chúng tôi chia sẻ, chúng ta cần nhìn nhận việc sử dụng đòn bẩy tài chính là một chiến lược dụng vốn hết sức thận trọng, đảm bảo nguyên tắc đúng thời điểm, đúng mức độ và có kế hoạch thì mới đảm bảo sử dụng “con dao hai lưỡi” này hiệu quả và an toàn.
